ARKA ÇAPRAZ BAĞ CERRAHİSİ (AÇB) :
Arka çapraz bağ (posterior crusiate ligaman, PCL) diz içerisinde ön çapraz bağın arkasında yer alır. İki demetten oluşur, ön demet daha kalındır. Tibial bölgede dış menisküsün arka boynuzunun hizasından başlar ve femoral bölgede iç kondilin dış yüzünün arkasına yapışır.
Kalınlık olarak bakacak olursak femoral bölgede ön çapraz bağa oranla %50 , tibial bölgede %20 daha kalındır. Bu nedenle AÇB yaralanmaları çok nadir olarak karşılaşılmaktadır. Diz çıkıları, çoklu bağ yaralanmasına neden olabilecek spor yaralanmalrı gibi durumlarda oluşmaktadır.
Arka Çapraz Bağ (PCL) Yaralanmaları nasıl oluşur?
Arka çapraz bağ ön çapraz bağa oranla daha kuvvetli olduğu için yırtılabilmesi için çok şiddetli bir travmanın olması gereklidir. Genellikle dizde bu tür yaralanmalar sonucunda çoklu bağ yaralanmaları ve menisküs yırtıkları beraberinde görülebilir. Özellikle diz çıkıklarında AÇB yaralanması ve damar patolojileri gözden kaçırılmamalıdır. Aşırı rotasyonal kuvvet ile oluşan kayak kazaları ve trafik kazları özellikle araç içinde sıkışmaya bağlı torpidonun dizi arkaya zorlamasında AÇB yırtıkları oluşabilir.
Arka Çapraz Bağ (PCL) Yaralanmaları Tanısı nasıl konur?:
Fizik muayenede kalça 45 derece kıvrıkken diz 90 derece iken yapılan arka çekmece testi kullanılır. Bu test sırasında hekim baş parmağını eklem hattının ön iç kısımına yerleştirir. Normalde tibia femura göre 5-10 mm önde durur, yani burada küçük bir basamaklanma hissedilmesi gereklidir. Eğer AÇB yırtılırsa bu basamaklanma kaybolur ve tibia geriye doğru itildiğinde eğer kopuk varsa diz geriye doğru kaçar.
Stres grafileri bazen kullanılması gerkebilir. Eğer 8 mm ve üzeri bir arkaya yerdeğiştirme görülür ise AÇB’ın yırtık olduğu kabul edilir.
Artık günümüzde kullanılan yöntem MRI dır. MR sadece AÇB yaralanmasını deği ek patolojilerin tespit edilmesinde de değerlidir.
.
Arka çapraz bağ yaralanması nasıl tedavi edilir?
Yıllarca tedavi edilmemiş izole yani tek olarak AÇB yırtıklarında minimal semptomlar olabileceği gibi 4 yıldan uzun süre ertelenmiş tedavi durumlarında %80 oaranında diz ekleminde osteoartrit dediğimiz diz kireçlenmesi bildirilmiştir.
İzole AÇB yaralanmalarında aşağıdaki kriter varlığında cerrahi tedavinin gerekli olmadığı belirtilmiştir:
1. 10 mm'den fazla arka çekme testinin + olması
2. Diz 30 derece kıvrık iken5 dereceden az anormal rotasyonel bozukluk olmaması
3. Anlamsız varu-valgus deformitesi.
Bu kriterler dışındaki hastalara cerrahi tedavi önerilmektedir. Akut yırtıklarda dizdeki yangının sakinleşmesi için 1-2 hafta beklemek gereklidir. Eğer AÇB kemik parça ile birlikte yapıştığı yerden avülze olursa yani sıyrılırsa aşağıdaki algoritma uygulanır.
Ameliyat Süreci
Anestezi: Genel anestezi veya spinal (belden aşağı) uygulanırSüre: 60 ilâ 90 dakikadır.Yöntem: Genellikle artroskopik (kapalı cerrahi) olarak gerçekleştirilir.Taburculuk: Çoğu zaman aynı gün ya da ertesi gün
Ameliyat Sonrası İyileşme Süreci
1. Aşamama (ilk iki hafta)
- Buz uygulaması yapılır, elevasyon ve ağrı kontrolü devam eder.
- Koltuk değneği veya dış destek kullanılır.
- Hafif diz hareketleri (fizyoterapist eşliğinde yapılmalıdır)
2. Aşama (3-6 Hafta arası)
- Bacak üzerine tam ağırlık verme başlayabilir
- Kas güçlendirme egzersizleri yapılmaya başlar
- Denge çalışmaları yaptırılır.
3. Aşama (2-6 Ay)
- Koşu ve hafif sportif aktivitelere dönüş
- Spesifik kas gruplarının kuvvetlendirilmesi
4. Aşama (6-12 Ay)
- Spor dönüşü, kişisel değerlendirmeyle yapılır
- Kontrollü zıplama, yön değiştirme, hız çalışmaları
Güncelleme: 24/09/2026